همانطور که می‌دانید روز به روز بر ميزان استفاده از نرم‌افزارهای متن‌باز در سازمان‌های تجاری و دولتی سرتاسر دنیا افزوده می‌شود. اینگونه نرم‌افزارها کمکم جای خود را در دنیای نرم‌افزارها و در کنار نمونه‌های تجاری باز می‌کنند.

بسیاری تصور می‌کنند که استفاده از نرم‌افزارهای متن‌باز و احتمالا رایگان(با توجه به گواهینامه متن‌باز نرم‌افزار) تنها به دلیل هزینه کم اینگونه نرم‌افزارها است اما حقیقت این است که هزینه کم تنها یکی از دلایل روی آوردن سازمان‌های مختلف به استفاده از نرم‌افزارهای متن‌باز است. البته قیمت پایین و حتی رایگان بودن این نرم‌افزارها می‌تواند یکی از مهم‌ترین دلایل این گرایش باشد اما اگر تنها مساله مالی مدنظر شرکت‌ها و سازمان‌ها بود مطمئنا این سازمان‌ها پس از پشت سر گذاشتن رکود اقتصادی دوباره به استفاده از نرم‌افزارهای تجاری متوسل می‌شدند و از طرف دیگر مشخص است که سازمان‌های بزرگ به هیچ وجه حاضر نیستند تمام تلاش‌های چند ساله خود را فدای صرفه‌جویی در هزینه تمام شده نرم‌افزارهای مورد نیاز بکنند.

موسسه نرم‌افزارهای رایگان و متن‌باز (FOSS) چندین دلیل مختلف و قانع‌کننده را برای استفاده از نرم‌افزارهای متن‌باز در سازمان‌ها اعلام کرده که در این به متن به تعدادی از آنها اشاره خواهیم کرد.



امنیت

یکی از نمونه‌های بارز امنیت بالای نرم‌افزارها متن‌باز، تعداد اندک ضعف‌هایی است که Coverity (موسسه تحقیقاتی که به تحلیل کیفیت و امنیت نرم‌افزارها می‌پردازد) در بررسی هسته (Kernel) سیستم‌عامل اندروید یافته است. به جرات می‌توان گفت علت وجود ضعف‌های اندک در هسته اندروید، متن‌باز بودن آن و امکان دسترسی همه کاربران به کدهای هسته اندروید است.

درست است که اندروید یک سیستم عامل کاملا متن‌باز محسوب نمی‌شود اما همچنان این سیستم عامل را می‌توان نمونه بارز قانون Linus' Law که توسط خالق لینوکس(لینوس تروالدس) تعریف شده دانست. طبق این قانون هر اندازه تعداد ناظران بیشتر باشد مشکلات و ضعف‌های یک نرم‌افزار کمتر خواهد شد.

در واقع با افزوده شدن تعداد افرادی که می‌توانند کدهای نرم‌افزار را ببینند و آزمایش کنند، تعداد بیشتری از حفره‌ها و ضعف‌های نرم‌افزار کشف و به تبع آن، این مشکلات برطرف خواهد شد. این دقیقا عکس نظریه «امنیت بیشتر با پنهانکاری بیشتر» است، نظریه‌ای که بسیاری از نرم‌افزارهای تجاری گرانقیمت بر پایه آن به فروش می‌رسند.

به نظر شما آیا وجود گزارش‌های اندک در مورد ضعف‌های سیستم عامل‌هایی همچون ویندوز و مک به معنی امن و مطمئن بودن اینگونه سیستم عامل‌ها و نرم‌افزارها است. از آنجایی که کدهای اینگونه نرم‌افزارها کاملا از دید عموم مخفی هستند و تنها شرکت‌های مالک آنها حق استفاده و تغییر کدها را دارند نرم‌افزارهای مذکور با توجه به محدودیت منابع مالی و انسانی معمولا آنگونه که باید و شايد مورد آزمایش قرار نمی‌گیرند. به همین دلیل معمولا عیوب و ضعف‌های آنها تا قبل از اتفاقات ناگوار و مشکل‌ساز کشف نمی‌شوند. حتی پس از کشف نیز مدتی زمان می‌برد تا راه حل مشکل پیدا شود. در حالی که مشکلات نرم‌افزارهای متن‌باز به دلیل سطح بالاي دسترسی به کدهای نرم‌افزار به سرعت برطرف می‌شوند.



کیفیت

در سالي كه گذشت، ليبره‌آفيس، مجموعه نرم‌افزاري آفيس، از OpenOffice.org جدا شد. آيا بايد اين مجموعه نرم‌افزاري را چهره جديد نرم‌افزارهاي منبع‌باز بناميم؟ آيا حالا كه اوپن‌آفيس تحت نظارت بنياد آپاچي دوباره متولد شده است، باز هم پروژه‌اي به نام ليبره‌آفيس خواهيم داشت؟
سال 2010، اوراكل شركت سان را خريد؛ شركتي كه آن زمان مالك پروژه اوپن‌آفيس بود. از آنجا كه عده بسياري نگران پولي شدن اوپن‌آفيس، محدود و بسته شدن كد آن بودند، پيش از انجام هر گونه اقدامي از سوي اوراكل، كدهاي پروژه را در يك پروژه فرعي به نام ليبره‌آفيس قرار دادند كه البته پروژه‌اي مستقل بود. از آن موقع تاكنون، بيشتر توزيع‌هاي مطرح لينوكسي، ليبره‌آفيس را جايگزين اوپن‌آفيس كرده‌اند.

اما در اين فاصله، ترس پيشروان منبع‌باز به تعجب تبديل شد، چرا كه اوراكل كد اوپن‌آفيس را در اختيار بنياد آپاچي گذاشت و اطمينان داد هيچ وقت اين محصول تجاري نخواهد شد. آپاچي هم‌اكنون در حال جمع كردن و سازماندهي پروژه بوده و حدود يك سال است كه اوپن‌آفيس توسعه نيافته است.

توسعه ليبره‌آفيس درست نقطه مقابل آن است و به برنامه دو سالانه خودش اتكا كرده است. از زمان تاسيس پروژه، توسعه‌دهندگان آن كه از برنامه‌نويسان اوپن‌آفيس بودند، نه‌تنها روند نگهداري را حفظ كرده‌، بلكه قابليت‌هاي جديدي به اوپن‌آفيس افزوده‌اند.

آفيس حاضر، آفيس آينده

با اين حال عجيب به نظر مي‌رسد آينده مجموعه نرم‌افزاري آفيس را تنها بر دوش ليبره‌آفيس بگذاريم. با آن‌كه اوضاع پايدار و منظم است، حضور اوپن‌آفيس به‌عنوان رقيب اصلي ليبره‌آفيس باعث سردرگمي افراد خواهد شد. اين مي‌تواند براي كاربران منبع‌باز دشوار باشد. در سنت منبع‌باز، اين اوپن‌آفيس بوده است كه كنار ديگر لوگوها همواره خودش را نشان داده است، آن هم با قابليت‌هاي زياد، توسعه مداوم و سهم خوبي كه از پروژه‌هاي منبع‌باز مقابل نرم‌افزارهاي تجاري در اختيار داشت.

حضور برنامه‌نويسان حرفه‌اي كه براي فعاليت در اوپن‌آفيس پول مي‌گرفتند، به موفقيت اين پروژه كمك بسزايي كرد. اما كليد اصلي را مي‌توان حمايت جامعه منبع‌باز و استفاده از اوپن‌آفيس شناخت. بر خلاف ديگر مجموعه‌هاي نرم‌افزاري آزاد ـ كه يك دوجين پروژه براي پشتيباني از آنها وجود دارد ـ مجموعه‌هاي آفيس يكي از اندك نرم‌افزارهاي معدودي بوده است كه همواره يك رهبر واضح داشته (شايد تنها مي‌توان فايرفاكس را با اين مجموعه مقايسه كرد كه مدت‌هاي بسيار زيادي در راس مرورگرها قرار داشته است.)

انتخاب‌هاي زياد

به‌دليل رويدادهاي پيچيده و غيرقابل پيش‌بيني تاريخي كه در حال رخ دادن است، جامعه منبع‌باز با يك گزينه جديد روبه‌رو مي‌شود و آن هم استقبال از اوپن آفيس است. در اين صورت كاربران با انتخاب‌ گزينه‌هاي زيادي روبه‌رو خواهند شد. در اين مورد خاص، گزينه‌هاي زياد مي‌تواند چيز بدي باشد؛ زيرا منابع محدود را پراكنده مي‌كند و بازدهي را پايين مي‌آورد. اوضاع براي جامعه منبع‌باز در اين مورد بخصوص روشن نيست، بخصوص اگر مايكروسافت باشيد و از ردموند منظره را تماشا كنيد.

مايكروسافت در طول سال درآمد هنگفتي از مجموعه نرم‌افزاري آفيس خود كسب مي‌كند و از رقابت ميان دو محصول بزرگ نرم‌افزاري آفيس منبع باز، هيچ ضرري نخواهد كرد.

محمدرضا قرباني
به نقل از http://www.foss.ir